Wat is VDES? Nieuw in het marifoonexamen

Bijgewerkt op 8 oktober 2026

Sinds 1 oktober 2025 staat er een nieuwe afkorting in de exameneisen voor het Basiscertificaat Marifonie: VDES. Veel watersporters hebben er nog nooit van gehoord, en dat is logisch, want je gebruikt het niet zoals je een marifoon gebruikt. Toch moet je voor het examen weten wat het is en hoe het zich verhoudt tot AIS. In dit artikel leggen we het helder uit.

VDES in één zin

VDES staat voor VHF Data Exchange System. Het is een systeem voor het uitwisselen van digitale gegevens in de maritieme VHF-band, tussen schepen, walstations en satellieten. Het is dus een datasysteem, geen spraaksysteem.

Waar komt VDES vandaan?

De basis is AIS, het Automatic Identification System. Een AIS-apparaat zendt automatisch en met vaste tussenpozen gegevens uit, zoals de identiteit, positie, koers en snelheid van een schip. Andere schepen en verkeersposten zien je daardoor op hun scherm. In de binnenvaart is AIS sinds 2016 verplicht op de wateren waar het Binnenvaartpolitiereglement geldt, voor de beroepsvaart en voor recreatievaartuigen langer dan 20 meter.

AIS werd in de loop der jaren voor steeds meer doeleinden gebruikt. Daardoor raakten de twee AIS-kanalen drukker. Er was behoefte aan extra capaciteit voor gegevens, zonder dat de positiemeldingen van AIS in het gedrang kwamen. Dat is de rol van VDES. Op de Wereldradioconferentie van 2015 zijn de eerste frequenties voor VDES vastgelegd. In 2019 volgden frequenties voor de satellietverbinding. De technische eisen staan in een aanbeveling van de ITU, ITU-R M.2092.

Hoe hangen VDES en AIS samen?

VDES vervangt AIS niet. AIS is juist een onderdeel van VDES. Je kunt het zien als een familie van functies:

Onderdeel	Wat het doet
AIS	De bekende automatische scheepsidentificatie met positie, koers en snelheid
ASM	Application Specific Messages: korte berichten voor een bepaald doel, op eigen kanalen
VDE-TER	Uitwisseling van gegevens via walstations (terrestrisch)
VDE-SAT	Uitwisseling van gegevens via satellieten

Binnen VDES krijgen de positiemeldingen van AIS de hoogste prioriteit. De andere onderdelen zorgen voor extra ruimte voor data. Volgens IALA, de internationale organisatie voor maritieme navigatiehulpmiddelen, ligt de ruwe datasnelheid van VDES ongeveer 32 keer hoger dan die van AIS.

Waarvoor kan VDES worden gebruikt?

Het gaat om informatie die een schip helpt veilig en efficiënt te varen. Voorbeelden die IALA noemt:

nautische waarschuwingen en weerberichten voor de route die je vaart;
berichten aan de scheepvaart;
het uitwisselen van routes tussen schip en wal;
afspraken met havens, zoals over loodsen of sleepboten.

Hoe snel VDES in de praktijk breed beschikbaar komt, hangt af van de invoering per land en van de apparatuur aan boord.

Wat betekent VDES voor de marifonie?

Je marifoon blijft gewoon een spraakmiddel. Noodverkeer, gesprekken met een sluis en afspraken met andere schepen lopen nog steeds via radiotelefonie. VDES is een vorm van datacommunicatie, net als AIS en DSC.

Er is wel een raakvlak. VDES gebruikt kanalen in dezelfde VHF-band als de marifoon. Een paar kanalen die van oudsher voor spraak bedoeld waren, worden daarom aangewezen voor data. De Regionale Regeling voor de binnenwateren (RAINWAT) vermeldt inmiddels kanalen die alleen voor VDES worden gebruikt.

Wat moet je weten voor het examen?

In de exameneisen staat VDES bij eindterm A, onder automatische communicatie, samen met AIS. Ook datacommunicatie als vorm van communicatie, naast DSC en radiotelefonie, wordt getoetst. Zorg dat je deze punten kunt uitleggen:

VDES staat voor VHF Data Exchange System;
het is datacommunicatie, geen spraak;
het werkt tussen schepen, walstations en satellieten;
AIS is een onderdeel van VDES en wordt er niet door vervangen;
het doel is meer capaciteit voor gegevens, zodat de AIS-kanalen ontlast worden.

Lees ook ons overzicht van het marifoon examen 2026 voor de andere onderwerpen. Wil je controleren of je dit soort begrippen uit elkaar houdt, doe dan de gratis oefentest.

Bronnen

Gebaseerd op de CBR-exameneisen die gelden sinds 1 oktober 2025. Vragen en exameneisen laatst gecontroleerd: oktober 2026.